اوضاع و احوال سیاسی ـ اقتصادی بوشهر
در سال 1907 میلادی به روایت روزانه
"بالیوز" انگلیس در بوشهر
قسمت دویست و دوم
مترجم: استاد حسن زنگنه
بوشهر
29 مارس 1908
1ـ انجمن صفا به شورای نمایندگان پیشنهاد کرده است که رئیس خود را انتخاب کنند و آنها میرزا غلامحسین کازرونی را به عنوان رئیس افتخاری برگزیده‌اند.
2ـ شورای نمایندگان بخشنامه‌ای به طور تلگرافی صادر کرده دایر بر این‌که در آینده، تا اطلاع ثانوی، تمام تلگراف‌های شورا به امضاء Mobtash-am-I-sultanch ، خواهد بود.
3ـ عطف به تحصن سربازها به اطلاع می‌رساند که آنها کلیه طلبی‌های خود را دریافت کرده و به تحصن خود در انجمن محل خاتمه داده‌اند.
4ـ به منظور این‌که صراحتاً روشن شود که انجمن تجارت از افرادی عادی تشکیل شده است، میرزا غلامحسین کازرونی، میرزا محمدرضا و سایر تجار عمده به وزیر تجارت تلگراف کرده که آنها ارتباطی با این انجمن ندارند.
5ـ در 23 مارس مصادف با چهلم عاشورا (اربعین) زد و خوردی ـ مشابه آنچه هر سال بطور معمول در خلال سوگواری‌های ماه‌های محرم و صفر رخ می‌دهد ـ بین ساکنان محلات شنبدی و بهبهانی بوشهر به وقوع پیوست و دو نفر به علت اصابت گلوله زخمی شدند که حال یکی از آنها به شدت وخیم است. نایب حکمران که رابطه‌اش با کارگزار دوستانه نیست تلاش زیادی نموده است تا وقوع این حادثه را به گردن کارگزار بیندازد و اکنون دستگیری و مجازات بعضی از خدمتکاران قدیمی او ـ که گفته می‌شود در این حادثه دست داشته‌اند ـ درخواست گردیده است. لذا کارگزار به این اقدام نایب حکمران اعتراض کرده و استعفا‌ی خود را به وزیر امور خارجه، تسلیم نموده است.
6ـ در شب 27 مارس به خانه نماینده شرکت گری پال تیراندازی شد. این خانه در بیرون شهر واقع است و تحقیقات پیرامون این رخداد ادامه دارد.
7ـ عطف به گزارش مورخه 15 مارس1908، ماجرای دلخوری کنسول‌گری آلمان از این قرار است که رسیدگی‌کنندگان قضیه کسر تخلیه به مفهوم و معنای اشارات ویژه‌ای پرداخته که برروی یکی یا تعداد بیشتری از بارنامه توسط گمرگ یا حمال‌باشی با مداد نوشته شده بود و این مطلب بر این ماجرا تأثیر داشت. میرزای کنسول‌گری آلمان این بار بارنامه‌ها را گرفت و گفت که می خواهد آن را در اختیار داشته باشد. در پایان جلسه پتروس جوان ارمنی پیشنهاد نمود که این بارنامه ها باید به دست کسی که مسؤول نگهداری آن است برگردانده شود و شایسته نیست که نزد میرزا باشد زیرا امکان دست بردن در آن وجود دارد به‌هر حال چنین می‌نماید که دکتر لیستمان قبل یا بعد از دیدار با کنستانت به کارگزار مراجعه می کند و از او می‌خواهد که آنچه را که جوان ارمنی گفته است بی کم و بیش به او اظهار دارد. کارگزار پاسخ می دهد که او در آن لحظه حرف یا سخن نیشداری نشنیده است و دکتر لیسمان بعد از اعتراض از این که کارگزار هم در اهانت به کنسول‌گری آلمان و میرزای آن تبانی کرده است آنجا را با عصبانیت ترک می‌کند و ظاهراً نمایندگی سیاسی کشور متبوع خود را تحت فشار قرار می‌دهد تا عزل کارگزار را پیگیری کند. از نامه‌ای که کاردار انگلستان به دنبال این ماجرا دریافت کرد ظاهراً می‌آید که دکتر لیستمان می‌کوشیده تا با متهم ساختن نماینده سیاسی انگلستان که در این ماجرا از کارگزار حمایت کرده است به ادعای خود شاخ و برگ دهد زیرا این ادعای او کلاً بی‌اساس بوده زیرا نماینده سیاسی در این مورد هیچ مکاتبه ای با کارگزار انجام ندانده و اقدامش تنها محدود به این بوده که به یکی از ارمنی‌ها که درخواست کمک کرده اطلاع داد که این موضوع کلاً ارتباطی با نمایندگی سیاسی انگلستان ندارد. در خلال هفته گذشته انجمن محلی از موسیو کانستانت درخواست نموده تا این اقدام خود را توجیه کند که به چه دلیلی اجازه داده تا این جوان ارمنی مورد تنبیه بدنی قرار گیرد و او در پاسخ اظهار داشته که انجمن در این باره فضولی نکند واضافه کرده که او مطمئن است که این ارمنی علیه کنسول‌گری آلمان سخنان کنایه داری به زبان آورده است.
8ـ در روز هفدهم علمای بوشهر در انجمن حضور یافتند و سید مرتضی اهرمی به سخنرانی پرداخت وبا اعزام گروهی از تنگستانی ها جهت کمک به مبارزه علمای شیراز حمایت کرد.
9ـ موسیو کانستانت با ارسال نامه‌ای به انجمن تجارت اعلام داشته که او با عبدالرضا حمال باشی راضی نیست و از انجمن سؤال کرده که آیا آنها برای این سمت نامزدی دارند یا نه؟ انجمن پاسخ داده که فردی مناسب‌تر از او سراغ ندارند با وجود این تجار عمده به او پاسخ داده‌اند که آنها عبدالرضا را نمی خواهند.
10ـ موسیو کانستانت اظهار می دارد که موسیو دوویله ـ مهندس فرانسوی که تا این اواخر در استخدام گمرک در کرمانشاه بود ـ به عنوان بازرس کل پست به بوشهر می‌آید.
11ـ حاج رئیس التجار نامه ای از سعیدالسلطنه – حکمران سابق بوشهر – دریافت کرده دایر بر اینکه او به زودی به بوشهر خواهد آمد. در بوشهر شایعه شده است که او به عنوان حکمران به بوشهر مراجعت خواهد کرد. او ظاهراً در راه آمدن از اروپا است.
12ـ حاج غلام حسین کازرونی که نماینده – dharwar.co times وتجارتخانه ارباب جمشید در تهران – است اظهار نموده که او از ارباب جمشید دستوری دریافت کرده است تا ساختمان ژنرال کنسول‌گری روسیه و عمارت امیریه که عمارتی زیبا در کنار دریا است،به فروش برساند. این هر دو عمارت متعلق به این بانکدار پارسی است. آنگاه میرزا غلامحسین کازرونی افزود که او از این بابت به ژنرال کنسول روسیه اطلاع نداده است آنگاه غلامحسین کازرونی افزوده که متعلق به این بانکدار پارسی است. آنگاه غلامحسین کازرونی افزود که از این بابت به ژنرال کنسول روسیه اطلاع نداده است.
13ـ نظام السلطنه با ارسال تلگرافی اعلام نموده که چون قاطرچی‌ها به تهران شکایت کرده‌اند که خان چاهکوتاه بابت فروش علوفه مبلغ گزافی مطالبه می کند لذا رفت و آمد در مسیر شیف باید آزاد شود، نایب حکمران در پاسخ اظهار نموده که تجار خارجی با این مسیر ناراضی‌اند لذا موضوع باید تا مراجعت دریابگی به حال تعلیق در آید . به رغم اطمینان خاطری که نایب حکمران به نمایده سیاسی می دهد مع الوصف هرشب و حتی در روز روشن مال التجاره از مسیر شیف فرستاده می شود.
ا. پی . زد . کاکس
نماینده سیاسی انگلستان در خلیج فارس